حافظه کوتاهمدت چیست؟
تا حالا شده به این فکر کنیم که چقدر از لحظههای زندگیمان توسط چیزهایی که به خاطر میسپاریم تعریف شده و چه مقدار توسط چیزهایی که فراموش میکنیم؟ این سؤالی هست که توسط اکثر مردم به روشهای مختلفی در طی سالیان مختلف پرسیده شده است. البته پاسخ به این سؤال بستگی به افراد مختلف دارد. بعضیها مطالب و خاطرههایی که به یاد میآورند زندگیشان را تعیین میکند و در بعضی از افراد، اطلاعاتی که فراموش میکنند اهمیت بیشتری دارد؛ اما حافظه کوتاهمدت چطور؟ این حافظه چه نقشی در زندگی ما بازی میکند؟
به چه چیزی میگویم حافظه کوتاهمدت؟
حافظه کوتاهمدت یکی از انواع حافظه موجود در مغز ما هست که توانایی نگهداشتن بین 5 تا 9 قطعه از اطلاعات را دارد. بهعنوانمثال خیلی سخت هست که ما این 185020231967 عدد را حفظ کنیم اما وقتی اطلاعات را در دستههای منطقی تقسیمبندی کنیم 1967-2023-1850 خیلی راحتتر میتوانیم حفظ کنیم. الآن من این توالی 12 رقمی که 12 قطعه از اطلاعات بود را به 3 دسته چهار رقمی تقسیم کردم که در کل 3 قطعه از اطلاعات را تشکیل میدهد و توانستم خیلی راحتتر از قبل این اطلاعات را به خاطر بسپارم.
علاوه بر محدودیت در فضا (2±7 قطعه اطلاعاتی)، حافظه کوتاهمدت در میزان نگهداری اطلاعات هم محدودیت دارد و اطلاعات حدوداً بین 15 تا 30 ثانیه در این حافظه نگهداری میشود؛ تقریباً معادل به خاطر ماندن شماره موبایل در ذهنمان. بارها برای خود من پیشآمده که شماره کسی را گرفتم اما چون یادداشت نکردهام فراموش کردهام.
فواید حافظه کوتاهمدت چیست؟
حافظه کوتاهمدت حافظهای هست که ما در کار های روزمره، مدام استفاده میکنیم؛ برای اینکه بتوانیم کار های مهم و ضروری را انجام دهیم و اطلاعات و خاطراتی که نیاز داریم را به خاطر بسپاریم. حافظهای که به ما کمک میکند دوستان و اطرافیان خود، مکانهایی که قبلاً رفتهایم و کارهایی که انجام دادهایم را به خاطر بیاوریم و در این دنیا عملکرد مناسبی داشته باشیم. حافظه کوتاهمدت حافظهای است که به ما کمک میکند تا کار های خود را سازماندهی کنیم و برای آینده برنامهریزی کنیم.
چه عواملی باعث آسیب به حافظه کوتاهمدت میشود؟
حافظه کوتاهمدت بسیار ظریف و آسیبپذیر هست و میتواند بهراحتی آسیب ببیند و وقتی آسیبی به آن وارد شود متأسفانه ممکن است اثرات آن برای همیشه باقی بماند. به خاطر همین هم هست که حفظ و نگهداری از آن اهمیت بالایی پیدا میکند چراکه بدون آن نمیتوانیم به صورت عادی و معمولی به زندگی خود ادامه دهیم.
عوامل متعددی وجود دارد که میتواند به حافظه کوتاهمدت آسیب بزند و حتی آن را از بین ببرد؛ مواردی مانند استرس، اضطراب و افسردگی میتوانند به اندازه بیماریها و صدمات مغزی به این حافظه آسیب وارد کنند. سن هم میتواند یکی از مؤلفههایی باشد که باعث آسیب به حافظه کوتاهمدت شود؛ چون همانطور که سن ما بالاتر میرود حافظه کوتاهمدتمان هم ضعیفتر میشود. یکی دیگر از عواملی که برای حافظه کوتاهمدت خطرآفرین است مصرف الکل و مواد مخدر است که میتواند صدمات جبرانناپذیری به آن وارد کند.
با این توضیحات سؤالی که در ذهن اکثر ما شکل میگیرد این است که:
ما چگونه از حافظه کوتاهمدت خود محافظت کنیم؟
مهمترین کار این هست که ما بهشدت مراقب سلامت جسم و روان خود باشیم. ما باید در طول روز خواب مناسبی داشته باشیم (هم از نظر کمی و هم کیفی خواب ما باید از کیفیت مطلوب برخوردار باشد)، در بازههای مشخص ورزش کنیم و رژیم غذایی سالم داشته باشیم. همچنین ما باید به دنبال راههایی برای کاهش سطح استرس باشیم و یکی از این راهها میتواند مدیتیشن باشد. امروزه تحقیقات متعددی از تأثیرات مدیتیشن بر کاهش استرس و اضطراب وجود دارد. همچنین باید مصرف مواد مخدر و الکل را به صفر برسانیم که مانع از آسیب یا حتی نابودی این حافظه مهم شویم.