آیا تلویزیون واقعاً حافظه ما رو کند میکنه؟

• انقدر تلویزیون نبین!
• از بس که تلویزیون می‌بینی چند روز دیگه کور میشی!
• پاشو برو شیر بخر. چی نصیبت میشه انقدر تلویزیون می‌بینی؟!

این جملات بالا و جملات مشابه آن توصیه‌هایی است که معمولاً پدر و مادرها به فرزندان خود در برابر تماشای بیش‌ازحد تلویزیون می‌گویند. توصیه‌هایی که عزیزانمان به ما می‌گفتند بیشتر از اینکه جنبه علمی داشته باشد جنبه دلسوزی و نگرانی داشت. اما امروز قصد داریم تا از نظر علمی به این موضوع بنگریم و ببینیم آیا توصیه بزرگ‌ترها به ما درست بوده یا خیر؟

تماشای تلویزیون چه تأثیری بر مغز کودکان می‌گذارد؟

امروزه با تصویربرداری از مغز به‌راحتی می‌توان تأثیر یک پدیده بر روی مغز را بررسی کرد. در یکی از پژوهش‌های انجام‌شده، آقای هیکارو تاکوچی به همراه گروهش در دانشگاه توهوکو ژاپن، روی حدود 300 نفر از کودکان بین سنین 5 تا 18 سالگی تحقیقی انجام داد. او مشاهده کرد که هر چه میزان تماشای تلویزیون در کودکان بیشتر باشد قسمت‌هایی از مغزشان حجیم‌تر است. این قسمت‌ها شامل هیپوتالاموس، سپتوم، قشر بینایی و ناحیه حسی حرکتی و قشر پیشانی بود. ضخیم شدن قشر بینایی لزوماً اتفاق بدی نیست چراکه نشان‌دهنده افزایش فعالیت چشم‌ها هنگام تماشای تلویزیون است. اما ضخیم شدن هیپوتالاموس از نشانه‌های ناپایداری در رفتار و افکار و احساسات می‌باشد و می‌تواند نشانه بعضی از بیماری‌ها روانی باشد. افزایش ضخامت در سپتوم و ناحیه حسی و حرکتی هم سبب برانگیختگی و پرخاشگری می‌تواند باشد.

تحقیقات دیگر نشان داد به ازای تماشای هر ساعت اضافی تلویزیون در دوران کودکی، 8 درصد احتمال افسردگی و 27 درصد احتمال ارتکاب جرم بیشتر می‌شود. همچنین دانشمندان دیگر دریافتند که به ازای هر دو ساعت تماشای تلویزیون در دوران جوانی، 20 درصد احتمال ابتلا به دیابت نوع دو افزایش می‌یابد.

برای این ارتباطات توضیحات زیادی وجود دارد. ما معمولاً هنگام تماشای تلویزیون، کاملاً بی‌تحرک هستیم که می‌تواند باعث بروز چاقی و دیابت شود. ما وقتی تلویزیون نگاه می‌کنیم خودمان را از انجام فعالیت‌های اجتماعی محروم می‌کنیم که این تنهایی ما، می‌تواند باعث افسردگی در ما شود.

ضخیم شدن قسمتی از قشر پیشانی مخ به همراه محروم شدن از فعالیت‌های اجتماعی می‌تواند منجر به کاهش هوش کلامی در کودکان شود. آزمایش تأیید کرد که نمرات هوش کلامی به نسبت ساعت‌های تلویزیونی که کودکان تماشا می‌کنند، کاهش می‌یابد.

اما، آیا این کل داستان است؟

آیا تماشای تلویزیون باعث ایجاد تغییراتی در مغز می‌شود یا اینکه ویژگی‌های شخصیتی فرد و عوامل زمینه‌ساز باعث زیاده‌روی در تماشای تلویزیون می‌شود؟

این سؤالی بود که جوزف شوارتز جرم‌شناس دانشگاه اوماها آمریکا از خود پرسید. او در پژوهش خود عامل ژنتیک را هم بررسی کرد. او می‌گوید: «به عنوان مثال کودکانی که تمایل بیشتری به رفتارهای پرخاشگرانه دارند، ممکن است بیشتر به سمت تلویزیون کشیده شوند. همچنین کسانی که از نظر ژنتیکی زمینه افسردگی یا چاقی را دارند بیشتر تمایل دارند که اوقات فراغت خود را به تماشای تلویزیون بپردازند تا در زمین بسکتبال مشغول پرتاب توپ به سمت حلقه باشند.»

تحقیقات نشان می‌دهد تقریباً نیمی از خطر انجام رفتارهای ضداجتماعی به ژنتیکی بستگی دارد و نیمی دیگر هم به عوامل محیطی.

تحقیقی در سال 1990 انجام شد که نشان می‌دهد هر چه ضریب هوشی (IQ) مادر بیشتر باشد فرزند ساعت‌های کمتری به تماشای تلویزیون می‌پردازد.

آیا تلویزیون واقعاً حافظه ما رو کند میکنه؟

برای پاسخ به پرسش بالا ابتدا لازم هست مواردی که در بالا مطالعه کردیم را مرور کنیم. گفتیم که تحقیقات متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد تماشای تلویزیون باعث تغییر ساختار مغز می‌شود و این نکته را هم ذکر کردیم که بعضی از این تغییرات لزوماً تغییرات بدی به شمار نمی‌آیند و یکسری آمارهایی از تأثیر تلویزیون بر افسردگی و ارتکاب جرم بیان کردیم و در بخش بعدی به این مهم پرداختیم که لزوماً تلویزیون باعث بروز خشونت یا افسردگی نمی‌شود و عوامل ژنتیکی نقش 50 درصدی در این قضیه دارند.

حالا برگردیم به سؤال بالا

محققان در زمینه حافظه هم به طور اختصاصی تحقیق انجام داده‌اند. آن‌ها دریافت‌اند که تماشای متوسط تا زیاد تلویزیون در دوران میان‌سالی با فراموشی و کاهش مهارت‌های حرکتی مرتبط است.

چیزی فراتر از تلویزیون

به نظرم نتیجه مهمی که می‌توانیم از این مقاله بگیریم این هست که تا جای ممکن از تماشای تلویزیون پرهیز کنیم اما می‌توان تأثیرات خطرناک تماشای تلویزیون را به تمام صفحات نمایشی از جمله موبایل و تبلت و لپ‌تاپ و کامپیوتر ربط داد. چراکه این دستگاه‌ها هم، مانند تلویزیون تجربه مشابهی در اختیار ما قرار می‌دهند و ممکن است خطرات مشابهی را هم داشته باشند.